Chợ Đồng Xuân là hậu thân của hai chợ cổ ở Thăng Long xưa, đó là chợ Bạch Mã và chợ Cầu Đông. Cả hai chợ này đều ở bên bờ sông Tô, trên bến dưới thuyền tấp nập. Năm 1889, Pháp cho lấp sông Tô, dồn hai chợ nói trên vào khu đất trống ở cạnh đình Đồng Xuân.
Chợ Đồng Xuân xưa ở phường Đồng Xuân, tổng Hậu trúc, sau đổi thành tổng Đồng Xuân, huyện Thọ Xương. Nay thuộc phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm. Chợ xưa kia nằm bên lề của phố Đồng Xuân. Phố này còn có tên là phố Hàng Gạo. Sau Cách mạng tháng 8 – 1945, ta đã đặt tên là phố Đồng Xuân, tiếp nối là phố Hàng Giấy, thông sang phố Hàng Đường.
Từ bờ hồ Hoàn Kiếm đi vào phố Hàng Đào, qua phố Hàng Ngang, Hàng Đường là tới phố Đồng Xuân, chợ ở về bên dãy lẻ của phố.
Chợ Đồng Xuân là hậu thân của hai chợ cổ ở Thăng Long xưa, đó là chợ Bạch Mã và chợ Cầu Đông. Cả hai chợ này đều ở bên bờ sông Tô, trên bến dưới thuyền tấp nập. Năm 1889, Pháp cho lấp sông Tô, dồn hai chợ nói trên vào khu đất trống ở cạnh đình Đồng Xuân. Lúc đầu chỉ có hàng rào bằng tre nứa, sau dựng 5 quán chợ bằng khung sắt. Chợ được khánh thành vào năm 1890.
Như vậy chợ Đồng Xuân được xây dựng sau khi thực dân Pháp đã bước đầu ổn định việc cai trị, bắt đầu xây dựng cơ quan, công sở, trường kỹ nghệ, và chợ búa.
Sau năm 1954, thành phố cho sửa sang lại, lợp lại mái tôn, sắp xếp lại bố cục bên trong, nhưng vào năm 1994 chợ bị cháy lớn, phải xây lại mới, 3 tầng như hiện nay.
Chợ Đồng Xuân trải qua nhiều biến đổi, từ mảnh đất rào tre nứa có 5 quán chợ, cho đến ngày nay đã được dựng mới hoàn toàn, vẫn trên nền chợ cũ. Dưới đây là mấy nét ghi lại về chợ vào cuối năm 1947 đầu năm 1948, tức là trong thời gian Pháp tạm chiếm (cuối tháng 2-1947 đến tháng 10-1954).
Theo lời kể của các cụ cao tuổi Hàng Giấy cho biết: Chợ có 3 cổng vào, cổng chính từ phía Đồng Xuân vào, 1 cổng ở phố Hàng Chiếu, và 1 cổng ở phía Hàng Khoai.
Trước khi bị hoả hoạn (1994) chợ Đồng Xuân về cơ bản vẫn như trước kia, có 5 cầu được xây dựng nối tiếp nhau, toàn bộ diện tích: 52 x 70m = 3640m2.
Phía trước cửa chợ có bức phù điêu thể hiện hình tượng các chiến sĩ Cảm tử quân đang trong tư thế chiến đấu, cùng các lớp người ở nội thành tham gia chiến đấu, sau ngày Toàn quốc kháng chiến (19-12-1946), thể hiện tinh thần “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”.
Phía trên bức phù điêu bằng gỗ có đề: ”Nơi đây xảy ra cuộc chiến đấu rất anh dũng của quân và dân Liên khu I chống thực dân Pháp xâm lược ngày 14-4-1947”.
Ở Liên khu I (gồm các khu Hoàn Kiếm, Long Biên, Đồng Xuân, Đông Kinh Nghĩa Thục và Đông Thành), khu Đồng Xuân là cửa ngõ của Liên khu I. Địch mưu mô tập trung hàng mấy tiểu đoàn trang bị tối tân định sẽ đè bẹp chớp nhoáng, giữa chợ Đồng Xuân rồi tấn công Liên khu I, tiêu diệt toàn bộ lực lượng kháng chiến của ta ở Thủ đô.
Về phía ta ở chợ chỉ có 19 chiến sĩ với 2 khẩu trung liên và một tiểu liên, vài súng trường còn toàn lựư đạn, dao, kiếm, nhưng các chiễn sỹ đều quyết tậm chặn địch, phá tan âm mưu của chúng.
Trận chiến đấu ở chợ Đồng Xuân là một trong những trận đánh oanh liệt nhất của chúng ta trong hai tháng đầu kháng chiến ở Thủ đô.
Trong trận chiến đấu ở chợ Đồng Xuân, ta đã tiêu diệt được hơn một trăm tên địch, phá tan âm mưu của chúng, bảo toàn được lực lượng để sau đó rút ra ngoài tiếp tục cuộc kháng chiến trường kỳ.
Tinh thần chiến đấu anh dũng của các chiến sỹ chợ Đồng Xuân đã cổ vũ ý chí quyết chiến quyết thắng của quân dân Thủ đô và mãi mãi ghi sâu trong lòng nhân dân, mãi mãi tô thắm thêm truyền thống anh hùng của Thủ đô Hà Nội.
Ngược dòng lịch sử về trước, Lịch sử Thủ đô Hà Nội đã viết: “Ngày 24-5-1937 một cuộc tổng bãi công nổ ra ở Hà Nội, khởi đầu là các tiểu thương ở chợ Đồng Xuân, sau lan rộng ra khắp thành phố. Cuộc tổng bãi thị biến thành một cuộc biểu tình. Hơn 350 người kéo tới toà Đốc Lý hô khẩu hiệu đòi giảm thuế vé 50%. Tên Đốc Lý sai lính đàn áp và bắt 5 chị em đi đầu biểu tình. Đoàn biểu tình vẫn đứng lại kiên quyết không chịu giải tán và hô vang khẩu hiệu “Thả những người bị bắt” “Ủng hộ mặt trận bình dân”).
Thực dân Pháp đã bắt thêm 3 chị em nữa và 4 người đàn ông có mặt tại đây. Đoàn biểu tình vẫn không chịu rút lui. Cuối cùng tên Đốc Lý phải thả những người bị bắt.
Cuộc tổng bãi thị này chưa kết thúc thì ngày 28-5 được tin Thống sứ Sa-ten đến Hà Nội, một số anh chị em lao động ở Hà Nội và chị em bán hàng ở chợ Đồng Xuân biểu tình, kéo nhau ra ga và hô khẩu hiệu đòi giải quyết vấn đề Đồng Xuân.
Kết quả của các cuộc tổng bãi thị này không được như các khẩu hiệu đã đề ra, tuy có một vài thứ thuế có giảm từ 0.24 đến 0.20.
Báo Bạn dân đã đến điều tra viết bài tại chỗ để cỗ vũ phong trào. Số đặc biệt về bãi thị ngày 37-5-1937 viết: “Thị trường bị hỗn loạn vì các chợ nghỉ, bọn Đốc Lý cuối cùng phải giải quyết một phần những yêu sách của chị em”.
Trong thời gian tạm chiếm (1947 – 10/1954) cũng xảy ra cuộc bãi thị vào năm 1948 do Quận uỷ chủ trương lãnh đạo.
Chợ Đồng Xuân có cách nay một thế kỷ. Chợ Đồng Xuân là chợ to lớn, sầm uất nhất Thủ đô Hà Nội, đáp ứng sự giao lưu buôn bán không chỉ cho Thủ đô mà còn là nơi cung cấp hàng hoá cho các tỉnh.
Điểm nổi bật ở đây là ở đây đã có truyền thống đấu tranh từ những năm 1937-1938 trong phong trào Bình dân – Đồng Xuân còn là bãi chiến trường, nơi các chiến sĩ quyết tử quân Thủ đô đã anh dũng tuyệt vời chống lại hàng tiểu đoàn quân viễn chinh Pháp, 19 chiến sĩ đã ngã xuống, song là sức mạnh cho tinh thần toàn quốc quyết chiến quyết thắng “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” - Một địa danh thể hiện và ghi lại hào hùng gương bất khuất của nhân dân ta không chịu làm nô lệ.
Chợ Đồng Xuân không chỉ là di tích thương mại, mà còn là di tích cách mạng, đáng tự hào của Thủ đô Hà Nội.
Nguồn: http://hanoi.ws
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét